Blog #1: de raadsels van de geest en kapotte keukenapparatuur

In het kort

We begrijpen ons lichaam vaak beter dan onze geest. We snappen welk gedrag (bijvoorbeeld uitrusten) tot welke uitkomsten leidt (herstelde spieren). Bij onze geest vinden we dat lastiger; welk gedrag helpt ons om minder te piekeren of meer zelfvertrouwen te krijgen?

Door meer te leren over het brein en ons gedrag, worden we steeds beter in het managen van onszelf. Hierdoor kunnen we nieuwe en betere uitkomsten realiseren. We worden als het ware ons eigen coach of psycholoog.


De meeste mensen weten behoorlijk goed hoe hun lichaam werkt. Ze begrijpen dat spieren zwakker of sterker kunnen worden en dat conditie toeneemt als ze meer en intensiever gaan bewegen. Als ze misselijk worden, snappen ze dat dat komt doordat ze teveel snoepen en van een griepje weten ze ondertussen dat dit een virus is. Het gemiddelde persoon kan vrij goed inschatten wanneer hij of zij letsel zelf kan verhelpen (bijvoorbeeld door rust te nemen bij spierpijn) of wanneer er hulp nodig is (als een voet in een hoek ligt die onnatuurlijk is). Bij veel voortkomende kwaaltjes zijn we eigenlijk allemaal wel in staat om in te schatten hoe we het kunnen oplossen. We snappen welk gedrag er nodig is om van uitkomst x (met griep op bed) naar uitkomst y te gaan (dansend in de woonkamer). Doordat we goed kennis hebben over ons lichaam, kunnen we gericht acties ondernemen om onszelf fit, sterk en vitaal te houden. Veel minder weten we over ons brein en onze geest.

De raadsels van de geest

Maar weinig mensen begrijpen waarom we emoties als boosheid en onzekerheid ervaren en hoe er goed mee om te gaan. Gedachten schieten plotseling en zonder waarschuwing omhoog en hebben meer grip over ons leven dan dat we zouden willen. We maken plannen, voornemens en stellen onszelf doelen, om vervolgens keer op keer toe te geven aan verlangens, verleidingen en impulsen. Het is duidelijk dat het met betrekking tot onze geest een stuk lastiger is om van uitkomst x (piekerend in bed) naar uitkomst y (slapen als een roos) te komen. Ikzelf hield me al vroeg bezig met dit soort “raadsels”. Vooral tijdens het sporten (ik voetbal) kon ik mij enorm verbazen over mijn eigen prestaties. De ene week speelde ik de sterren van de hemel en leek alles vanzelf te gaan. Een paar dagen later was ik geen schim van mijzelf. Ik leek niet vooruit te komen en schatte situaties verkeerd in. Als een natte krant liep ik verloren over het veld, mij geen raad wetende met mijzelf. Uiteraard voelde dat niet prettig en ik begon mij al snel bezig te houden met vragen als: waar komt deze transformatie vandaan? Wat zorgt ervoor dat ik goed of slecht presteer? En, belangrijker nog, als ik er voor wil zorgen dat ik elke wedstrijd goed presteer, wat kan ik daar dan aan doen?

“Waar voorheen alles rondom mijn gedachten, emoties en gedrag een raadsel was, krijg ik nu steeds meer grip op mijzelf en mijn leven; ik leer om mijzelf succesvol te managen.”

Nu ik een aantal jaar op dit onderwerp heb doorgestudeerd, begin ik het allemaal langzaamaan steeds beter te begrijpen. Ik weet beter hoe gevoelens en emoties ontstaan, waarom ik sommige gedachtes heb, hoe het brein werkt en hoe deze communiceert met het lichaam. Dat is prettig, want ik kan steeds beter inschatten wat ervoor nodig is om van uitkomst x (natte krant op het voetbalveld) naar uitkomst y (een gewone krant) te gaan. Dat ik een betere conditie krijg wanneer ik ga hardlopen, dat wist ik al een tijdje. Dat ik gemakkelijker een voornemen nakom door van te voren heel precies te beschrijven hoe ik mij wil gedragen – dat snap ik pas sinds kort (lees hier ons artikel over implementatie intenties). Plotseling gaan er nieuwe deuren voor me open. Waar voorheen alles rondom mijn gedachten, emoties en gedrag een raadsel was, krijg ik nu steeds meer grip op mijzelf en mijn leven; ik leer om mijzelf succesvol te managen. Dat heeft al een aantal prettige resultaten gehad: ik slaap beter, ben minder onzeker, weet duidelijker wat ik wil in het leven, ben helderder, meer geconcentreerd, heb meer zelfcompassie en geloof dat ik een betere vriend, broer, zoon, neef (en nog veel meer) ben dan voorheen.

Treat your mind like a temple

Ik hoor weleens de kreet “treat your body like a temple”. Mensen zijn tot veel bereid om goed voor hun lichaam te zorgen. Ze sporten, doen rek- en krachtoefeningen, letten op hun voeding, geven zichzelf voldoende rust en ontspanning, kopen een ondersteunend matras, de nieuwste kantoormiddelen, zoals een verstelbaar scherm, de perfecte stoel en een verstelbaar bureau. We vinden het allemaal behoorlijk vanzelfsprekend om goed voor ons lichaam te zorgen (al wil dat niet zeggen dat we het allemaal doen – ikzelf zit bijvoorbeeld veel te veel, terwijl ik weet dat dit ongezond is). Veel minder vanzelfsprekend vinden we het om te investeren in onze geest. We steken maar weinig tijd, energie en geld in het onderhouden van ons brein, bijvoorbeeld door trainingen te volgen, boeken te lezen, een psycholoog of een coach in te schakelen, maar ook door te mediteren, te reflecteren op ons gedrag, gewoonte-gedrag aan te leren of onszelf de tijd geven om te herstellen van een emotioneel heftig moment. Hoe komt het dat we zo weinig investeren in onze mentale vaardigheden? Vaardigheden die ons helpen om emotioneel stabiel te zijn, minder te piekeren, vaker datgene te doen dat we écht belangrijk vinden en die bijdragen aan een prettig en evenwichtig leven.

De mankementen van jouw keuken

Stel je het volgende voor: je hebt een keuken waar je dagelijks gebruik van maakt (als je alleen pizza’s bestelt – visualiseer het dan zo goed mogelijk). In je keuken staat apparatuur en die werkt niet altijd even vlekkeloos. Soms is de magnetron stuk, de kraan lekt al maanden en het lichtje dat aangeeft dat de oven op temperatuur is, heeft continu kuren (wat verklaart waarom je je pizza’s bestelt). Elke keer dat je er te veel hinder van ondervindt, huur je iemand in om het te repareren. De loodgieter komt netjes langs om je kraan te repareren, de elektricien om het stopcontact te vervangen en de insectenbestrijder om de kakkerlakkenplaag te beëindigen. Na enkele dagen, weken of maanden ontstaan er weer nieuwe mankementen, je huurt weer iemand in, het wordt weer opgelost en zo herhaalt de cyclus zich. Een deel van de reparaties stel je zo lang uit dat je vergeet dat je er überhaupt last van hebt – je raakt eraan gewend. Je weet niet beter dan dat het lichtje in de koelkast het niet doet en dat het middelste spotje boven het aanrecht niet werkt. Bij mij gaat het precies hetzelfde.

“Af en toe haal ik het ijs weg door een pollepel als hefboom te gebruiken, maar eigenlijk weet ik al niet meer beter.”

De deur van het diepvriesvak in mijn koelkast is kapot waardoor er telkens ijs ontstaat op de randen. Wanneer er teveel ijs is opgehoopt, gaat mijn koelkast niet meer goed dicht. Gevolg hiervan is dat het licht constant aan blijft staan – ook ’s nachts. Af en toe haal ik het ijs weg door een pollepel als hefboom te gebruiken, maar eigenlijk weet ik al niet meer beter. Ook mijn gaspitten doen het niet helemaal goed. De gas knop van het pitje linksvoor (die ik het meest gebruik) moet ik minimaal 5 seconden ingedrukt houden nadat ik het vuur met een lucifer heb aangestoken, want anders gaat het vuur weer uit. Als ik rechtsachter (die gebruik ik daarna het meest; anders botsen pannen) op een lage stand zet dan komt er een hoog, piepend geluid uit. Erg vervelend; in eerste instantie dan. Ondertussen ben ik eraan gewend geraakt. De uitkomsten die het gevolg zijn van de mankementen (een kapotte deur: licht in mijn oog, slecht voor het milieu, een hogere rekening, eens per maand een pollepel-interventie; een kapot gaspitje linksvoor: 5 seconden van mijn leven weg, soms moet ik hem opnieuw aansteken, verspilling lucifers, frustratie van gasten die mijn gaspit niet aan krijgen; een kapot gaspitje rechtsachter: een piep in mijn oren, een piep in de oren van mijn gasten, het verplaatsen van mijn pan om de piep te vermijden waardoor de pannen botsen) heb ik allang geaccepteerd. Ik overweeg niet eens meer om ze te verhelpen en zo te werken aan betere uitkomsten.

“Zodoende worden we steeds beter in het managen van onszelf en kunnen we nieuwe en betere uitkomsten realiseren. Een beetje alsof we ons eigen coach of psycholoog worden.”

Ik wil de menselijke geest niet direct vergelijken met een keuken, maar ik denk dat er zeker overeenkomsten zijn. Wij hebben ook weleens mankementen. We ondervinden de gevolgen van een vervelende ervaring, vertonen onhandig of ineffectief gedrag en emoties kunnen hoog oplopen. Pas als het echt de spuigaten uitloopt, schakelen we hulp in. Misschien een persoonlijke coach, een psycholoog of gewoon een gesprekspartner zoals een goede vriend of vriendin. Voor het overgrote deel zijn we gewend geraakt aan ons gedrag en de uitkomsten ervan. Dit is hoe we zijn en hoe we onszelf kennen. We weten niet beter dan dat we een kort lontje hebben, lui zijn en we het moeilijk vinden om een ander aan te spreken op zijn of haar (ongepaste) gedrag. We zijn dus ook gewend geraakt aan dezelfde uitkomsten. Een kort lontje leidt tot ruzie, maar hee, zo zijn we nu eenmaal, toch? We zijn lui en krijgen vrijwel nooit een taak af, maar ja, kunnen wij er wat aan doen? En natuurlijk zou je eigenlijk die ander moeten aanspreken op zijn of haar gedrag. Aan de andere kant: wie ben jij om er wat van te zeggen? Precies, het is eigenlijk wel goed dat je er niets van zegt.

Word je eigen coach of psycholoog

Hoe fijn zou het zijn dat wanneer er iets kapot gaat in je keuken, je precies weet wat daar voor heeft gezorgd en dat je ook nog eens in staat bent om het op te lossen? Tuurlijk kan dat niet altijd en is het soms beter om het over te laten aan een expert. Het zou in ieder geval een stuk gemakkelijker worden om betere uitkomsten te realiseren. Ik zou de deur in mijn koelkast vervangen, mijn gaspitjes repareren en misschien ontdek ik nog wel veel meer uitkomsten die ik kan beïnvloeden!

Ik pleit ervoor om te investeren in onze geest. Dat betekent dat we beter gaan begrijpen hoe ons brein werkt, welke vaardigheden er van belang zijn voor een evenwichtig en prettig leven en we onszelf ertoe zetten om deze vaardigheden aan te leren. Zodoende worden we steeds beter in het managen van onszelf en kunnen we nieuwe en betere uitkomsten realiseren. Een beetje alsof we ons eigen coach of psycholoog worden.

Volgende week in blog #2:

Super leuk dat ik pleit voor het aanleren van nieuwe vaardigheden, maar in hoeverre kan dat wel? Is een mens in staat om te veranderen of kunnen we beter maar gewoon leren om onszelf te accepteren? In deze blog zal ik dieper ingaan op neuroplasticiteit, wat letterlijk ‘het vermogen van je brein om te veranderen’ betekent.

Een eerste stap naar betere uitkomsten:

Denk eens na over jouw gedrag en de uitkomsten die je behaalt. Schrijf voor je zelf op:

  1. Zaken waar je meer tijd aan zou willen besteden. Misschien wil je meer sporten, vaker een boek lezen of elke dag even mediteren.
  2. Zaken waar je minder tijd aan zou willen besteden. Wellicht zou je minder willen gamen, af en toe een biertje willen laten staan of niet elke Netflix-serie bingewatchen.

Wil jij meldingen ontvangen als er een nieuw bericht wordt geplaatst ? Schrijf je nu in!

Gepubliceerd: 15 november 2018

Auteur: Rutger Balm

Rutger is actief als gedragspsycholoog, trainer en coach bij de Balm academie.

Over mij

Een visueel overzicht

Houd jij vooral van afbeeldingen? Gelukkig maken we zoveel mogelijk visueel!

2018-12-07T12:00:35+00:00

Plaats een reactie