Blog #2: Directe invloed op jouw uitkomsten en de maakbaarheid van het brein

In het kort

Door middel van ons gedrag hebben we direct invloed op uitkomsten. Zelfmanagement is het vermogen om zelf te bepalen hoe we ons gedragen in een situatie. Door te leren onszelf te managen, leren we om te werken aan nieuwe en betere uitkomsten. Zelfmanagement bestaat uit de vaardigheden zelfreflectie (nadenken over je gedrag), zelfsturing (wat vind je belangrijk en welk gedrag moet je veranderen om dat te bereiken) en zelfregulatie (het effectief aansturen van je eigen gedrag). Vaardigheden kunnen we ontwikkelen doordat ons brein plastisch is. Als we investeren in deze vaardigheden, worden we steeds beter in het managen van onszelf en kunnen we steeds meer invloed uitoefenen op onze uitkomsten.


In de openingsblog heb ik besproken wat zelfmanagement precies is. Ik definieer het als: “het vermogen om leidend te zijn in eigen gedrag op een wijze die aansluit bij wat jij belangrijk vindt.” Jezelf succesvol managen stelt je in staat om nieuwe of betere uitkomsten te realiseren. Ik geloof dat het  belangrijk is om deze zin eens te ontleden. Met vermogen bedoel ik dat het een vaardigheid is en niet vermogen zoals de motor van een auto. Wanneer je over het vermogen bezit om jezelf te managen, ben je ertoe in staat. Dat betekent dat je leidend bent in gedrag – je vertoont het gedrag dat jij graag wilt vertonen en laat je niet leiden door bijvoorbeeld omstandigheden, onzekerheden, ongewenste gedachten of plotselinge impulsen. Het sluit aan bij wat jij belangrijk vindt als het overeenkomt met jouw normen en waarden. Je vertoont gedrag waar je je prettig bij voelt en waar je achter staat. Met nieuwe of betere uitkomsten spreek ik over het resultaat van je gedrag, letterlijk: de uitkomst. Die uitkomst kan van alles zijn, zoals een gevoel (tevredenheid, voldoening, blijdschap), een attitude (een mening over een onderwerp) of een fysiek resultaat (een doelpunt bij een sportwedstrijd of een klaargemaakt recept). Kortom, wanneer het je lukt om jezelf te managen, bepaal je zélf welk gedrag je vertoont en wordt dit niet bepaald door bijvoorbeeld andere personen, weersomstandigheden of verlangens en verleidingen.

Hebben we dan 100% invloed op uitkomsten? Nee, ik denk het niet. Of nou ja, ik weet wel zeker van niet. Ik heb regelmatig gehad dat ik mijn uiterste best had gedaan, maar de uitkomsten toch tegenvielen. Dat kon bij een proefwerk zijn waarvoor ik heel hard had geleerd, maar waar ik toch een onvoldoende voor haalde (al ik moet ik eerlijk zeggen dat dit niet heel vaak voorkwam, het was vaker andersom). Of wanneer ik wekenlang kneiterhard train en ik in de eerste competitiewedstrijd als een zak aardappelen speel (het broertje van de natte krant). Toch geloof ik dat ons gedrag hét middel is om te werken aan nieuwe en betere uitkomsten.

Directe invloed door middel van ons gedrag

Gedurende de gehele dag vinden er om ons heen gebeurtenissen plaats. Onder gebeurtenissen versta ik letterlijk álles wat er gebeurt. Een stoplicht springt op rood, een kat rent over straat, de klokken van de kerk luiden, allemaal gebeurtenissen. Sommige van deze gebeurtenissen hebben een positieve uitkomst: een prettige temperatuur omdat de zon schijnt, opluchting dat we een afspraak halen als de bus op tijd komt, blijdschap dat de broek die we op het oog hadden opeens in de aanbieding is en ga zo maar door. Andere gebeurtenissen hebben minder prettige uitkomsten: we hebben het koud doordat het regent, we zijn gefrustreerd omdat bus net voor onze neus weg rijdt of we balen als een stekker dat de broek die we op het oog hadden uitverkocht is en ga zo maar door.

Door ons anders te gedragen hebben we direct invloed op de gebeurtenissen die er plaatsvinden en zodoende ook direct invloed op de uitkomsten die we ervaren.

Op een deel van de gebeurtenissen hebben we direct invloed. Als wij een fiets in de sloot gooien, is de kans 100% dat die fiets in de sloot belandt. Wanneer wij pindakaas op een boterham smeren dan zal er een boterham met pindakaas voor ons liggen. Besluiten we vervolgens om deze uit een raam te gooien dan zal onze boterham met pindakaas uit het raam vliegen. Jouw besluit om een idee in te brengen tijdens een vergadering zal ertoe leiden dat er een extra idee is ingebracht tijdens de vergadering. Jouw beslissing om geen helm te dragen tijdens je werkzaamheden zorgt ervoor dat je hoofd onbeschermd is. Door ons anders te gedragen hebben we direct invloed op de gebeurtenissen die er plaatsvinden en zodoende ook direct invloed op de uitkomsten die we ervaren. Bij gedrag denken we veelal aan de acties de we uitvoeren, maar we hebben ook zeker (in mindere mate) invloed op wat we denken en hoe we ons voelen.

De eerste stap naar nieuwe en betere uitkomsten is de realisatie dat jij er invloed op hebt door middel van jouw gedrag.

Dus niet:

Maar:

Ander gedrag, andere uitkomsten

Als we onszelf managen, zijn we dus op zoek naar een gedragsverandering. Eerst gedroeg je je op manier a en dat had uitkomst x. Nu ga je het op manier b doen en krijg je (hopelijk) uitkomst y. Omdat we graag y willen hebben, gaan we onszelf managen. Denk nog even aan de kapotte keukenapparatuur (lees hier blog #1 als je denkt: waar heeft die gast het over). Door een apparaat in jouw keuken te repareren, heb je direct invloed op de uitkomsten die er uit voortvloeien. Wanneer ik de deur van mijn vriesvak repareer, zal deze niet langer openstaan en zodoende zal ik nieuwe en betere uitkomsten ervaren. Als we van gedrag veranderen, ‘repareren’ we als het ware een stukje van onze apparatuur. We hebben ingezien dat het ons meer oplevert wanneer we ons anders gedragen en we steken tijd en energie in die verandering. Hoe verloopt die cyclus van verandering precies?

Bij een keuken ziet dat er als volgt uit:

  1. Ik ervaar minder prettige uitkomsten of ik neem een kans waar om mijn uitkomsten nog beter te maken (kortom: ik zie dat de deur van mijn koelkast niet meer goed dichtgaat).
  2. Ik vraag me af: a) welke uitkomsten zou ik wel willen hebben? En b) wat moet ik veranderen om die uitkomsten te behalen? (ik bepaal dat ik a) graag energie bespaar, geen licht in mijn oog krijg, enz. en b) ik schat in dat wanneer ik de deur van het diepvriesvak in mijn koelkast repareer, de deur van mijn koelkast zelf weer goed dichtgaat.)
  3. Ik realiseer de verandering: ik repareer de deur van het diepvriesvak.

Bij onszelf gaat dat eigenlijk precies hetzelfde. Laat ik een paar voorbeelden geven:

  1. Ik schiet elke bal naast het doel
  2. Ik wil graag a) vaker raak schieten en ik heb uitgezocht dat ik daarvoor b) op een andere manier moet schieten, namelijk meer met de wreef van mijn voet.
  3. Ik schiet meer met mijn wreef dan voorheen.
  1. Na een hoorcollege weet ik niet meer wat er verteld is
  2. Ik wil graag a) beter onthouden wat er gezegd is en ik denk dat ik b) daarvoor meer aandacht moet hebben voor de hoogleraar.
  3. Ik ga aandachtsoefeningen doen en let beter op tijdens hoorcolleges
  1. Ik heb ruzie met mijn collega omdat hij niet naar mij luistert
  2. Ik wil graag a) een goede relatie met mijn collega en ik heb ontdekt dat dat b) begint bij het bieden van een luisterend oor van mijzelf
  3. De volgende dag bied ik een luisterend oor

Om betere uitkomsten te behalen, moeten we dus 1) ons realiseren dat er betere uitkomsten te behalen zijn, 2) vaststellen welke uitkomsten we willen en hoe deze te bereiken zijn door middel van gedragsverandering en 3) nieuw gedrag vertonen. Deze drie stappen succesvol doorlopen: dat is precies de uitdaging van zelfmanagement.

Drie basisvaardigheden voor zelfmanagement

Onszelf succesvol managen doen we door drie basisvaardigheden in te zetten:

  1. Je bent in staat om op je eigen gedrag te reflecteren. Je weet wat de consequenties zijn van je gedrag (positief of negatief). Aan de hand daarvan kan je een inschatting maken of je het zo wilt laten of dat je iets wilt veranderen.
  2. Als je eenmaal tot de conclusie bent gekomen dat je het anders wilt doen dan voorheen, is de vraag: hoe zou je het dan graag willen? Nu gaat het erom dat je a) weet wat je belangrijk vindt en je b) begrijpt wat je moet veranderen om dat te bereiken.
  3. Je realiseert een verandering in je gedrag. Of dat nou een afspraak is met een ander (“Ik beloof je dat …”) of met jezelf (“Ik ga de volgende keer …”).

In mijn vorige blog zei ik: “Dat betekent dat we beter gaan begrijpen hoe ons brein werkt, welke vaardigheden er van belang zijn voor een evenwichtig en prettig leven en we onszelf ertoe zetten om deze vaardigheden aan te leren. Zodoende worden we steeds beter in het managen van onszelf en kunnen we nieuwe en betere uitkomsten realiseren. Een beetje alsof we ons eigen coach of psycholoog worden.” Door in deze drie vaardigheden te investeren, kunnen we dus meer ons eigen coach of psycholoog worden. Maar is dat wel rendabel, dat investeren in zelfmanagement? In hoeverre kunnen we nog leren om onszelf te managen – bezitten we niet een soort van vast vermogen? De één is immers goed in communicatie, de ander heeft veel empathie en weer een derde kan goed rekenen. Het is niet raar om te denken dat het ook zo werkt met deze vaardigheden.

Gelukkig zijn al deze basisvaardigheden (zelfreflectie, zelfsturing en zelfregulatie) niet voor niets vaardigheden. Je kunt er beter in worden! En die investering loont, geloof me.

Hoera, we kunnen deze vaardigheden ontwikkelen!

Het brein van de mens heeft de eigenschap om te veranderen. In de wetenschap heet dit neuroplasticiteit. Neuro staat voor je brein en plasticiteit betekent dat iets van vorm kan veranderen. Dus letterlijk: jouw brein kan van vorm veranderen. Wat bedoel ik dan precies met vorm? Onze hersenen maken voortdurend nieuwe cellen en verbindingen aan. Dit gebeurt aan de hand van datgene dat we meemaken, denken, ervaren en hoe we ons gedragen. Alles wat er binnenkomt in je brein, past de manier aan waarop ons brein vervolgens weer naar buiten communiceert. Het is dus een soort wisselwerking tussen wat er al in je brein zit en wat je overkomt. Alsof je brein aan de lopende band naar een nieuwere versie gaat. Elke keuze die je maakt, heeft dus invloed op jouw brein en zodoende invloed op hoe je je in de toekomst zult gaan gedragen. Elke investering die jij doet in zelfmanagement heeft invloed op de mate waarin jij jezelf in de toekomst kunt managen.

Elke keuze die je maakt, heeft dus invloed op jouw brein en zodoende invloed op hoe je je in de toekomst zult gaan gedragen.

Vergelijk het met pianospelen. Net als dat je niet in één dag leert om jezelf te managen, leer je ook niet in één dag om piano te spelen. Dat vraagt om het succesvol doorlopen van een aantal stappen. Je leert eerst de noten en wat basisdeuntjes. Op den duur ken je de noten uit je hoofd en kun je een aantal liedjes spelen zonder meer naar je vingers te kijken. Uiteindelijk kun je zelf noten lezen van papier en speel je complexe nummers. Het managen van jezelf zal eerst ook lastig zijn. Het is moeilijk om na te denken over het eigen gedrag, het onderscheid te maken tussen belangrijk en minder belangrijk, in te schatten welk gedrag je kunt beïnvloeden én het ook nog doen. Maar elke keuze die je maakt in de goede richting, is een keuze die direct invloed heeft op jouw brein. Het gaat er dus niet om hoe jouw brein de afgelopen 20, 30, 40 of 50 jaar is gevormd, het gaat erom wat je er vanaf nu mee gaat doen (en ja, ook oudere mensen hebben nog een plastisch brein, zij het wat minder).

“Alles waar je aandacht aan geeft, groeit” is een veelgehoorde uitspraak. Elk moment dat jij investeert in één van de drie basisvaardigheden word je beter in het managen van jezelf. Zodoende ben jij meer leidend in gedrag en kan je dus meer invloed uitoefenen op jouw uitkomsten.

Dus hup, geen excuses meer, maar werken aan dat zelfmanagement! Zodat je niet alleen nu, niet alleen morgen, maar later ook nog steeds invloed hebt op jouw gedrag en jouw uitkomsten.

Volgende week:

Bij elk van de stappen van zelfmanagement kan het misgaan. Hoe komt het dat zo lastig is om in te schatten wat ervoor nodig is om andere, betere uitkomsten te realiseren? En waarom vinden we het zo moeilijk om daadwerkelijk nieuw gedrag te vertonen?

Alvorens we ons verder verdiepen in de vaardigheden, is het goed om te begrijpen wat de uitdaging is waar we voor staan. Dus: waarom lukt het ons vaak niet om onszelf te managen? De eerste stap naar het succesvol managen van onszelf is een goed begrip van de uitdaging waar we voor staan (Aldus Max Wildschut in zijn boek Stop, Denk, Doe).

Stap 2 naar betere uitkomsten:

Denk de komende week eens over de volgende dingen na:

  1. Oefen je zelfreflectie. Sta een stil bij de uitkomsten die je de vorige keer hebt opgeschreven. Welk gedrag heeft direct invloed op deze uitkomsten? Hoe help je jezelf bij het behalen van positieve uitkomsten en hoe ondermijn je juist positieve uitkomsten?
  2. Verdiep je eens in een vorm van gedrag met minder prettige uitkomsten. Wat is er bekend over dit onderwerp? Misschien kun je een boek lezen, een TED-talk bekijken of een documentaire aanzetten. Denk aan uitstelgedrag (zie de link bij “verder lezen” onderaan de pagina), piekeren, onzekerheid of miscommunicatie. Zo ondersteun je zelfreflectie en zelfsturing.
Verder lezen:

Covey, S. R. (2011). De zeven eigenschappen van effectief leiderschap. Business Contact.

Sitskoorn, M. (2011). Het maakbare brein. Prometheus.

Sitskoorn, M. (2016). Ik² De beste versie van jezelf (3e ed.). Deventer, Nederland: Vakmedianet.

Wildschut, M. (2014). Stop, denk, doe. Amsterdam, Nederland: Lev. Uitgevers.

Een onwijs leuke TED-Talk over uitstelgedrag (wel in het Engels, maar de plaatjes alleen al zijn geweldig): https://www.youtube.com/watch?v=arj7oStGLkU&t=2s 

Wil jij meldingen ontvangen als er een nieuw bericht wordt geplaatst ? Schrijf je nu in!

Gepubliceerd: 15 november 2018

Auteur: Rutger Balm

Rutger is actief als gedragspsycholoog, trainer en coach bij de Balm academie.

Over mij

Een visueel overzicht

Houd jij vooral van afbeeldingen? Gelukkig maken we zoveel mogelijk visueel!

2018-12-07T12:01:08+00:00

2 reacties

  1. Maria 27 november 2018 at 10:56 - Reply

    Hallo Rutger,

    De zin;”Om betere uitkomsten te behalen, moeten we dus 1) ons realiseren dat er betere uitkomsten te behalen zijn, 2) vaststellen welke uitkomsten we willen en hoe deze te bereiken zijn door middel van gedragsverandering en 3) nieuw gedrag vertonen. Deze drie stappen succesvol doorlopen: dat is precies de uitdaging van zelfmanagement.” heb ik nu meerdere keren gelezen, maar ik snap de zin niet. Wil je het verduidelijken?

    Groet,

    Maria

    • Rutger Balm 27 november 2018 at 11:31 - Reply

      Ha Maria!

      Wat een terechte vraag 🙂 Nu ik de zin zelf lees, kan ik me voorstellen dat hij nogal complex is. Ik heb er goed over nagedacht en ik hoop dat het volgende je helpt:

      Stel dat ik een voetbalwedstrijd speel. Iemand speelt mij de bal toe en ik schiet vervolgens op het doel van de tegenstander. Dit schot kan in het doel gaan, maar ook naast of tegen de keeper aan. Over elk van deze gebeurtenissen heb ik waarschijnlijk een ander gevoel. Ik ben blij als ik scoor, ik baal als ik naast schiet en ik schaam mij misschien wel als ik tegen de keeper aanschiet. Deze gevoelens ontstaan als gevolg van de gebeurtenis (wel of niet scoren) en kunnen zodoende als de uitkomst worden gezien van een gebeurtenis. Dus schieten –> wel/niet scoren –> positieve/negatieve uitkomst.

      Ik kan het echter ook op de volgende manier zien: ik schiet, de bal gaat richting het doel en deze gaat erin, naast of tegen de keeper. De bal die in de richting van het doel gaat is dan de gebeurtenis en of deze er wel of niet ingaat, is de uitkomst. Dus schieten –> wel/niet richting het doel –> positieve/negatieve uitkomsten (wel/geen goal).

      Ik geloof dat iedereen voor zichzelf mag bepalen wat hij of zij als een uitkomst zie; ikzelf denk graag in gevoelens en emoties.

      Dan nu terug naar jouw vraag. Stel dat ik deze invul voor mijn voetbalwedstrijd:
      Om betere uitkomsten (zij het positieve gevoelens of vaker scoren) te behalen, moet ik dus:
      1) mij realiseren dat ik invloed heb op uitkomsten (dat ik door van gedrag te veranderen invloed heb op positieve gevoelens of hoe vaak ik scoor),
      2) vaststellen welke uitkomsten ik wil (in mijn geval is dat blijdschap, maar dat is een persoonlijke voorkeur) en hoe deze te bereiken door middel van gedragsverandering (= op een andere manier schieten, bijvoorbeeld harder of meer in de hoek mikken) en
      3) de volgende keer op deze andere manier schieten.

      Zou je een persoonlijk voorbeeld willen geven? Dan kunnen we deze samen invullen aan de hand van deze drie stappen 🙂

Plaats een reactie