Blog #3: De uitdaging van zelfmanagement; waarom is het zo verdraaid lastig om gelukkiger, fitter of vriendelijker te worden?

Vorige week
Door middel van ons gedrag hebben we direct invloed op uitkomsten. Zelfmanagement is het vermogen om zelf te bepalen hoe we ons gedragen in een situatie. Door te leren onszelf te managen, leren we om te werken aan nieuwe en betere uitkomsten. Zelfmanagement bestaat uit de vaardigheden zelfreflectie (nadenken over je gedrag), zelfsturing (wat vind je belangrijk en welk gedrag moet je veranderen om dat te bereiken) en zelfregulatie (het effectief aansturen van je eigen gedrag). Vaardigheden kunnen we ontwikkelen doordat ons brein plastisch is. Als we investeren in deze vaardigheden, worden we steeds beter in het managen van onszelf en kunnen we steeds meer invloed uitoefenen op onze uitkomsten.
In het kort
Bij het toepassen van de drie basisvaardigheden kan het flink misgaan. Als we een verkeerde inschatting maken van welke gebeurtenissen en welk gedrag er leidt tot ongewenste uitkomsten, gaan we het verkeerde gedrag veranderen. Als we niet goed weten wat we wel belangrijk vinden en welk gedrag daartoe leidt, kan het zijn dat we werken aan andere uitkomsten die we ook niet prettig vinden of dat tijd en moeite steken in een gedragsverandering die niets oplevert. Tot slot kan het zijn dat het ons niet lukt om het gedrag te veranderen, waardoor we blijven zitten met dezelfde ongewenste uitkomsten als voorheen. Tot overmaat van ramp zijn we ons er nu ook nog eens meer bewust van. Het succesvol omgaan met deze uitdagingen, dát is de uitdaging van zelfmanagement.
Wat is zelfmanagement ook alweer?
Wij definiëren zelfmanagement als: “het vermogen om leidend te zijn in eigen gedrag op een wijze die aansluit bij wat jij belangrijk vindt.” Met vermogen bedoel ik dat het een vaardigheid is en niet vermogen zoals de motor van een auto. Wanneer je over het vermogen bezit om jezelf te managen, ben je ertoe in staat. Dat betekent dat je leidend bent in gedrag – je vertoont het gedrag dat jij graag wilt vertonen en laat je niet leidend door bijvoorbeeld omstandigheden, onzekerheden, ongewenste gedachten of plotselinge impulsen. Het sluit aan bij wat jij belangrijk vindt als het overeenkomt met jouw normen en waarden. Je vertoont gedrag waar je je prettig bij voelt en waar je achter staat. Met nieuwe of betere uitkomsten spreek ik over het resultaat van je gedrag, letterlijk: de uitkomst. Kortom, wanneer het je lukt om jezelf te managen, bepaal je zélf welk gedrag je vertoont en wordt dit niet bepaald door bijvoorbeeld andere personen, weersomstandigheden of verlangens en verleidingen.

Ik heb vorige week de drie basisvaardigheden van zelfmanagement besproken. Tevens heb ik uitgelegd dat ons brein nog steeds van vorm kan veranderen (neuroplasticiteit) en we zodoende, ongeacht onze leeftijd en ons genenpakket, nog steeds deze nieuwe vaardigheden kunnen aanleren. Ik weet uit eigen ervaring dat de drie vaardigheden, zelfreflectie, zelfsturing en zelfregulatie, niet echt tot de verbeelding spreken. Ik heb vele boeken meerdere keren gelezen en mijn hersenen moeten kraken om vat te krijgen op wat ik precies aan het lezen was. Sommige zinnen moest ik wel twaalf keer lezen voordat ik ze begreep en een deel van de zinnen die ik lees begrijp ik nog steeds niet. Maar hoe kunnen we iets ontwikkelen wat we niet precies begrijpen? Hoe kunnen we inschatten wat we nodig hebben om een stap vooruit te zetten als we niet eens weten wat vooruit en achteruit is? Johan Cruijff zei het als eens: “Je moet het zien om het door te hebben.” Als je écht gaat begrijpen waarom het zo lastig is om jezelf te managen en hoe je jezelf daarbij kan helpen, ga je opeens de mogelijkheden zien. Deze blog is een poging doen om de vaardigheden van zelfmanagement te koppelen aan de termen gedrag, gebeurtenis en uitkomst. Dit wil ik zo visueel mogelijk maken en ik hoop dat jij, net als Johan Cruijff met totaalvoetbal, gaat doorkrijgen wat de uitdaging is waar we voor staan en wat het inhoudt om onszelf te managen.

De relatie tussen gedrag, gebeurtenissen en uitkomsten

In de vorige blog heb ik geschreven dat het allemaal begint met de realisatie dat we invloed hebben op uitkomsten door middel van gedrag. We veranderen dus van “zo ben ik nou eenmaal” (waar je in feite mee zegt: ik leg me neer bij de uitkomsten die ik ervaar of ik accepteer dat anderen bepalen welke uitkomsten ik ervaar) naar “zo gedraag ik me momenteel” (ik heb invloed op uitkomsten en kan dus mijn uitkomsten veranderen door mijn gedrag te veranderen). Maar wat zijn uitkomsten eigenlijk? Waar streven we naar met onze gedragsverandering? En hoe verhoudt gedrag zich tot een uitkomst? Voor mij helpt het volgende voorbeeld:

Stel dat ik een voetbalwedstrijd speel. Een medespeler speelt mij de bal toe en ik schiet vervolgens op het doel van de tegenstander. Dit schot, dat is mijn gedrag. Hoe ik mij gedraag, heeft invloed op datgene dat er zal gebeuren. Mijn schot kan in het doel gaan, maar ook naast of tegen de keeper aan. Dus:

Gedrag (ik schiet) –> gebeurtenis (wel/geen goal)

Nadat een gebeurtenis heeft plaatsgevonden, heb ik daar zeer waarschijnlijk een gevoel, emotie of gedachte bij (niet altijd, maar vaak wel). Ik ben blij als ik scoor, ik baal als ik naast schiet en ik schaam mij misschien wel als ik tegen de keeper aanschiet.

Gedrag (ik schiet) –> gebeurtenis (wel/geen goal) –> gevoel/emotie/gedachte

Deze gevoelens, emoties of gedachten zijn het gevolg van de gebeurtenis die heeft plaatsgevonden. Je zou ze dus kunnen zien als de uitkomst van datgene dat er heeft plaatsgevonden. Dit is precies wat ik bedoel wanneer ik over uitkomsten praat. Het is een persoonlijke ervaring van een gebeurtenis die er plaatsvindt. Deze persoonlijke ervaring is voor iedereen anders. Het kan bijvoorbeeld zijn dat ik al tevreden ben wanneer ik überhaupt op doel schiet en dat een ander pas tevreden is wanneer hij of zij scoort.

Belangrijk: dezelfde gebeurtenissen kunnen voor verschillende personen verschillende uitkomsten hebben.

Door mijn gedrag te veranderen, zal er een andere gebeurtenis plaatsvinden en zodoende zal er dus (waarschijnlijk) ook een andere uitkomst volgen. Als ik harder schiet, is de kans groter dat ik scoor. Als ik meer in de hoek mik, zal ik ook eerder scoren. Mik ik recht op de keeper, verklein ik juist weer de kans dat er een doelpunt volgt. Ik heb geen 100% invloed op gebeurtenissen helaas. Ondanks dat ik in de hoek mik, kan het best zijn dat de keeper de bal tegenhoudt. Misschien raak ik de bal verkeerd en zorg dát er juist voor dat ik scoor.

Belangrijk: ons gedrag is de enige manier om direct invloed op gebeurtenissen te hebben, maar garandeert zeker niet de gewenste gebeurtenissen.

Laten we dit visueel maken:

Ik definieerde zelfmanagement als “… het vermogen om leidend te zijn in eigen gedrag op een wijze die aansluit bij wat jij belangrijk vindt.” Laat ik uitleggen hoe ik denk dat de drie basisvaardigheden hier aan bijdragen:

De samenhang tussen de drie basisvaardigheden

Stel je eens voor dat je een lange dag gewerkt hebt. Je komt thuis, ziet je partner en deze groet je. Je merkt echter dat je niet net zo enthousiast bent als je partner en er komt een chagrijnige “hoi” uit. Dit gevoel, dat je chagrijnig bent, kunnen we zien als een uitkomst. Stel dat je deze uitkomst regelmatig hebt. Dan zou je jezelf kunnen uitvragen: hoe krijg ik een andere uitkomst? Hoe zorg ik ervoor dat ik blij ben als ik thuis kom?

Nu komt de eerste uitdaging: hoe weet je zeker wat ertoe heeft geleid dat je chagrijnig bent? Komt dat doordat je je partner niet meer leuk vindt, omdat je graag wat tijd voor jezelf wilt of omdat je op de terugweg altijd in de file staat? Het inschatten welke gebeurtenis ertoe leidt dat je een uitkomst ervaart, is de eerste uitdaging van zelfmanagement. Je kunt pas gericht aan de slag met nieuwe en betere uitkomsten wanneer je goed begrijpt welke gebeurtenissen en welk gedrag er voorafgaan aan de uitkomsten die jij ervaart. Hiervoor is het belangrijk dat je goed over je eigen gedrag en de consequenties hiervan kunt nadenken. Oftewel, een stukje zelfreflectie zou handig zijn.

Als je eenmaal weet hoe de huidige schakel in elkaar steekt, is het belangrijk om je af te vragen: welke gebeurtenissen wil ik wél dat er plaatsvinden? Welke gebeurtenissen leidend tot uitkomsten die ik graag wil hebben? Dus als je niet chagrijnig wilt zijn, wat vind je dan wel belangrijk? Dat je liefdevol en warm bent? Of dat je geduldig en vriendelijk bent? Voor elk individu is dit anders. Daarnaast is de vraag: welk gedrag kan je veranderen om deze uitkomsten te realiseren? Dat kan eerder van huis gaan zodat je niet in de file staat, of even mediteren in de auto of een nieuwe partner vinden. Erachter komen wat jij belangrijk vindt en hoe je dit kunt realiseren, dat is de uitdaging van zelfsturing.

Als je er eenmaal achter bent welke gebeurtenissen je wilt realiseren en welk gedrag je daarvoor moet vertonen, is het zaak dat je dat gedrag ook daadwerkelijk gaat vertonen. Het moge duidelijk zijn dat dat nog niet zo eenvoudig is! Misschien is vroeg van werk weggaan lastig omdat collega’s vinden dat je hoort te blijven, vind je mediteren maar duf en vind je het niet fijn om het hart van je partner te breken. Het daadwerkelijk vertonen van ander gedrag dan voorheen, dát is de uitdaging van zelfregulatie.

Belangrijk: onszelf succesvol managen vraagt van ons dat we goed over ons gedrag en de consequenties daarvan kunnen nadenken, we weten wat we belangrijk vinden en welk gedrag daartoe leidt en we dit gedrag ook daadwerkelijk uitvoeren. 

De uitdaging waar we voor staan

Bij het toepassen van elk van deze vaardigheden kan het flink misgaan. Als we een verkeerde inschatting maken van welke gebeurtenissen en welk gedrag er leidt tot ongewenste uitkomsten, gaan we het verkeerde gedrag veranderen. Als we niet goed weten wat we wel belangrijk vinden en welk gedrag daartoe leidt, kan het zijn dat we werken aan andere uitkomsten die we ook niet prettig vinden of dat we tijd en moeite steken in een gedragsverandering die niets oplevert. Tot slot kan het zijn dat het ons niet lukt om het gedrag te veranderen, waardoor we blijven zitten met dezelfde ongewenste uitkomsten als voorheen. Tot overmaat van ramp zijn we ons er nu ook nog eens meer bewust van. Het succesvol omgaan met deze uitdagingen, dát is de uitdaging van zelfmanagement.

Volgende week

Ik heb nu een paar keer aangegeven waar ik de volgende week over ging schrijven. Iedere keer merk ik dat ik niet schrijf wat ik wel aangegeven had. Dit heeft me doen concluderen dat het beter is als ik niet zeg ik ergens over ga schrijven en dat vervolgens niet doe. Dus: volgende week is een verrassing, haha!

Stap 3 naar betere uitkomsten:

Denk de komende week eens over de volgende dingen na:

  1. Kijk of je jouw gedrag kunt omschrijven in gedrag –> gebeurtenis –> uitkomst – schakels. Wat deed je? Wat was de consequentie? Ben je hier tevreden of ontevreden mee?
  2. Denk eens na over de uitdaging van zelfmanagement. In welke van deze vaardigheden ben je goed? Wat vind je juist lastig?

Wil jij meldingen ontvangen als er een nieuw bericht wordt geplaatst ? Schrijf je nu in!

Gepubliceerd: 15 november 2018

Auteur: Rutger Balm

Rutger is actief als gedragspsycholoog, trainer en coach bij de Balm academie.

Over mij

Een visueel overzicht

Houd jij vooral van afbeeldingen? Gelukkig maken we zoveel mogelijk visueel!

2018-12-07T12:01:34+00:00

2 reacties

  1. Judit 3 december 2018 at 19:27 - Reply

    Hoi,

    Interessant te lezen hoe een gedragsregulatie is opgebouwd. Gedrag – gebeurtenis – uitkomst. Maar wat versta je onder schakels? Ook een uitkomst?

    Verder merk ik dat ik, na aanleiding van deze tekst, meer te weten wil komen over hoe je correct terug redeneert vanuit je (ongewenste) uitkomst. Want ja, de uitkomst kan voortkomen uit verschillende gebeurtenissen vooraf. Er gebeurt zoveel in de periode vooraf aan de uitkomst.

    Gelukkig is jullie aangeboden instrument, tijdens de cursus, heel praktisch en hanteerbaar om te leren terug te redeneren. Ik heb er na jullie cursus veel profijt van!

    • Rutger Balm 4 december 2018 at 13:25 - Reply

      Ha Judit!

      Met schakels bedoel ik de verbindingen tussen gedrag en een gebeurtenis en tussen een gebeurtenis en een uitkomst. Net als dat twee schakels van een ketting aan elkaar verbonden zijn, is gedrag ook met gebeurtenissen verbonden. Élk gedrag dat je vertoont, leidt tot een gebeurtenis, zij het een hele kleine gebeurtenis (er gebeurt bijvoorbeeld weinig spectaculairs als je je arm optilt wanneer je in je eentje in een kamer zit). Een gebeurtenis leidt op zijn beurt weer tot een uitkomst, hoe klein of onopmerkelijk deze ook is. In mijn ogen kan je gedrag niet los zien van een gebeurtenis en een gebeurtenis niet los zien van een uitkomst. Om die reden spreek ik van schakels 🙂

      Ik ben het helemaal met je eens dat het soms lastig is om in te schatten welke gebeurtenissen er voorafgaan aan een (ongewenste) uitkomst. In blog #4 ga ik dieper in op uitkomsten en gebeurtenissen. Deze zal woensdag of donderdag online komen; hopelijk vind je dan een antwoord!

      Fijn om te horen dat je zoveel profijt hebt van het instrument 🙂 Ik hoop je snel weer eens te zien!

      Groet,
      Rutger

Plaats een reactie